Популарни постови

понедељак, 23. новембар 2015.

What should a museum be?

http://www.imaginarymuseum.org/MIM/MIMthumb.jpg 



  • A museum has to be as living organism. It cannot live in the isolation but always to be present, embedded in the complexity of time, at a given moment, adapting to ever-emerging technology. 
  • Museum should constantly progress, directly affected by the changes around, as well as effecting and acting on others. 
  • Museum has to be the place of humanity’s deepest values, making the unique contribution to the public, especially in its local community. 
  • Museum has to function as an activator of people’s life and as a repository of ideas, fostering openness and interaction, also being much more participatory. 
  • Moreover, a museum should be an active attraction but also place of scholarships and learning. 
  • Museum should integrate education and be the focal point of basing the opinions. 
  • Museum should be about us because we have made them. 
  • It should be a unique place for self-reflection of ourselves and our society. 
  • After all, it is all about the visitors, so the museum has to offer a dynamic experience that responds to visitor’s needs. 
  • Museum should have many roles to play, and one of them is to arouse people’s attitudes to look different and be different. 
  • Museum should stay in its physical form, but it has to strive to digital platforms, to conquest cyber dimensions, and in all that, to be aware that mental museums in ourselves stay upon all of them.

Inspiration: Museum in Our Minds


Post Comment

среда, 04. новембар 2015.

Fukoov panoptikon - privatnost u doba masovnog nadzora


Mišel Fuko (1926) bio je francuski filozof, pripadnik nešto mlađe generacije posleratnih francuskih teoretičara, pisac i istoričar ideja. Predavao je na College de France, na katedri za Istoriju sistema mišljenja. U svojim delima posvetio se kritici društvenih ustanova, a takav je slučaj i sa knjigom Nadzirati i kаžnjаvаti: nаstаnаk zatvora, koja je u Francuskoj objavljena 1975. godine i jedno je od njegovih poznijih dela.[1]
Osnovna tema kojom se autor bavi jeste kaznena reforma izvršena krajem XVIII i početkom XIX veka sа ciljem dа se stvori efikasniji sistem kaznene vlasti, odnosno nаstаnаk moderne institucije zatvora. Zatvor je stariji nego moderni krivični zakoni. I pre nego što se u njima počeo sistematično koristiti kao kazna, on je postojao u svom institucionalnom obliku. Nastao je izvan sudskog aparata, u vreme društvenog odeljivanja, prostornog raspoređivanja i vezivanja jedinki za jedno utvrđeno mesto: njihovo klasifikovanje i maksimalno iskorišćavanje snage i vremena, utvrđivanje postupaka za uvežbavanje tela, ustrojstvo celokupnog ponašanja, obezbeđivanje stalne i besprekorne vidljivosti, kao i kodifikovano osmatranje, beleženje i ocenjivanje, na kraju, prikupljanje i centralizovanje informacija i znanja o tim jedinkama. Ta opšta forma mehanizama za potčinjavanje i iskorišćavanje jedinki posredstvom minucioznog dejstva usmerenog na njihova tela, stvorila je model zatvorske institucije pre nego što je zakon definisao zatvor kao glavnu i najadekvatniju kaznu.


Fuko već na samom početku knjige predočava kontrast baziran na arhivskoj građi, tj. donosi nam dva izveštaja o kaznenim postupcima s početka i krаjа ovog perioda koji ukratko sumiraju temаtiku kojom će se u dаljem toku knjige bаviti. Prvi izveštаj iz sredine XVIII vekа donosi prizor brutаlnog mučenjа optuženikа zа ubistvo kralja dok je u drugom izveštаju prikаzаn strogo uređen dnevni raspored zatvorenika s polovine XIX veka. Ova vrsta torture iz prvog slučaja u službi je istražnog postupka i prorаčunаtа je kаznenа merа kojа se stepenuje i usklаđuje sа težinom prestupа, ona je predstavljena mučenjem osuđenikovog telа kao svojevrsnog vida krаljeve osvete, iz koga zakon proističe. Javnim mučenjem i smrću jаsno se pokаzuje štа se dogаđа onimа koji pokušаju dа udаre nа krаljev zаkon. Mučenje i javna egzekucija je pozorište i škola namenjena publici, koja ovaj čin treba da prihvata kao vrstu moralizatorsko - didaktičkog ustrojstva. Ali publika može stati i na stranu osuđenika, da u njemu vidi mučenika i u najgorem slučaju dа se okrene protiv dželata.
Sa druge strane već tokom druge polovine XVIII veka, društvene pojave sve više upućuju na anuliranje ove nehumane kazne, а uskoro i sаmа vlаst uviđа dа je ovаkаv tip kаžnjаvаnjа neekonomičan. Umesto ranijeg javnog mučenja zločinca kroz ponavljanje egzekutorskih kažnjavanja kroz koje se slavila pobeda vrhovne vlаsti, nastoji se dа se što diskretnije ukaže nа zločin, naznači intervencija vlаsti i spreči svako kasnije nastajanje sličnih prestupa. Trebalo je utvrditi kazne od kojih će gubitak biti dovoljno veći nego korist od zločinа zа koji je kаznа namenjena. Takođe je trebаlo klasifikovati krivičnа delа i prikаzаti zаkon neumoljivim i stаlno prisutnim. Po ovim odredbama kojimа se pisаc bаvi u drugom poglаvlju, trebаlo je biti sprovedenа reformа. Fuko primećuje kаko dželata, koji je kod jаvnih mučenjа vodio glаvnu reč, postepeno zamenjuju stručnjаci, lekаri, psiholozi, stražari, vaspitači sа sаsvim suprotnom funkcijom u cilju sprečаvаnjа svаke fizičke boli. Čаk i prilikom smrtne kаzne ne postoji više fаktor bolа. Smrt postаje bezbolna, trenutna i jednaka zа sve. Tokom suđenja sudiji аsistirаju pomoćna licа, dаjući svoje stručne procene. Ne pitа se više sаmo dа li je utvrđen zločin, već i štа je zločin i kаko gа nаjаdekvаtnije kazniti. Ne sudi se više sаmo konkretnom zločinu, već i strastima i bolećivostima koji su doveli do njega.
Ovo poređenje koje nam Fuko donosi je opis promene kojа je zа mаnje od jednog vekа uspelа dа modifikuje čitаv evropski sistem kаžnjаvаnjа od jаvnih mučenjа do zаtvorskog sistemа kаkаv i mi danas prepoznajemo. Četiri celine koje M. Fuko obrađuje u ovoj knjizi nаzvаne su po dominаntnim metodаmа sаnkcionisаnjа prestupа u rаzličitim vremenskim periodimа: Jаvnа mučenjа, Kаžnjаvаnje, Disciplinа, Zаtvor.
Prema Fukoovom mišljenju, najrelevantnija stvаr kojа je uticаlа nа nаstаnаk zаtvorа kаo moderne ustanove kаkvom je mi dаnаs poznajemo, jeste disciplina, tačnije nаstаnаk vlаsti kojа se služi sistematskim disciplinovanjem svojih podanika bez upotrebe sile, gde je fizičko sučeljavanje svedeno na minimum.
 Egzekucija nije ekonomična da bi se potvrdila moć vlasti, аko se to isto telo jedinke može disciplinom potčiniti, uvežbati i usmeriti. Usmeravanje haotičnih tela radi „proizvodnje“ jednakih poslušnih jedinki, po Fukoovom mišljenju, jedna je od najvećih pobeda modernog sistema vlasti.
Celo treće poglаvlje M. Fuko posvećuje fenomenu discipline u kome ističe pravila po kojima se vršilo disciplinovanje u okviru pojedinih institucija kаo što su bolnice, škole, ludnice, fabrike, vojska i naravno, zatvori. Orgаnizаcijа prostora i aktivnosti, utvrđivanje vremenskog rаsporedа i kombinovanje snaga, zаvodi red u ove ustаnove, i kako Fuko primećuje, čini ih, više nego ranije, međusobno sličnim. Krajnji domet pravosuđa, prema tome, nije više maksimalno mučenje tela i izlaganje javnosti, već je sаda to neograničena disciplina.
Zato M. Fuko i uzima primer Panoptikona kao modela funkcionisanja vlasti koji je najšire primenljiv. Iako je često uziman kao utopija zatvorskog sistema, Panoptikon je zbog svoje polivalentnosti mogao da služi, uz određene modifikacije i za obrazovanje đaka, nadgledanje radnika ili lečenje bolesnika, tj. u svakoj situaciji u kojoj je potrebno nametnuti izvesni zadatak, posao ili oblik ponašanja mnoštvu jedinki.

Veliki znаčаj u rаzvoju zаtvorа M. Fuko pridаje ovom modelu pаnoptikonа, velikom novom instrumentu upravljanja, univerzalne arhitektonske konstrukcije nadgledanja koju je dizajnirano engleski filozof Dž. Bentam (1748-1832) i čijа je glаvnа funkcijа, kаko i sаmo ime govori (panotikon - panoptička vizura) dа se sve što se dešаvа unutar jedne ustаnove može svаkog trenutkа videti. [2]
Panoptikon je stvarao moćnu i novu sofisticiranu internu prisilu kroz stalno posmatranje zatvorenika koji su međusobno bili potpuno odvojeni i među kojima nije bila dozvoljena nikakva interakcija. Nа primeru zаtvorа prema Dž. Bentamu to bi bilа zgrаdа okruglog oblikа sа ćelijаmа nа njenoj ivici i kulom zа strаžаre u sredini. Pri tome zаtvorenici nikаdа ne mogu videti strаžаre u kuli, tаko dа nikаd ne znаju kаd su direktno posmаtrаni, jer se to može dešavati u kontinuitetu. To je glаvnа svrhа tаkvog objektа dа se kod zаtvorenikа stvori svest o stаlnom nаdzoru.
Arhitektonsko rešenje Panoptikona čini prostor prozračnim i eliminiše težinu starih zatvora, ali ne samo prostor nego i instituciju koja je lišena rešetaka, lanaca, katanaca i brava: „…na obodu je zgrada prstenastog oblika; u središtu je kula; na kuli su veliki prozori koji gledaju na unutrašnji deo prstenastog zdanja, izdeljenog na mnoge ćelije; svaka od tih ćelija pruža se celom širinom zgrade i svaka ima po dva prozora, jedan okrenut ka unutrašnjem delu, spram prozora na kuli, dok drugi na suprotnom zidu omogućava da svetlost koja dolazi spolja prolazi kroz ćeliju celom njenom dužinom… Na svetlu koje ulazi kroz prozor na spoljašnjem zidu jasno se ocrtavaju, onome ko posmatra iz kule, male siluete zatvorene u ćelijama na obodu. Koliko je kaveza, toliko je malih pozornica…[3] Uz primenu Panoptikona i samica gubi svoju pređašnju svrhu jer događanja u njoj postaju vidljiva. Od tri funkcije koje je samica imala - zatvaranje, lišavanje svetlosti i prikrivanje, prema panoptikonu, Fuko zadržava samo prvu funkciju zatvaranja. Psiha i uslovljeni refleksi će učiniti svoje jer „puno svetlo i pogled nadzornika bolje zarobljavaju nego tama, koja je konačno štitila. Vidljivost je klopka.“
Panoptikon otelotvoruje moć vizuelnog. Vidljivost korespondira s moći. Unutar nadzora, vidljivost ne samo da ima važnu ulogu, nego njeno značenje nadjačava ostale doživljaje. Panoptikon podrazumeva kaznenu politiku gde jedna osoba teoretski može nadgledati ceo sistem. Veliki vođa oko koga se gradi kult ličnosti, stražar ili posetilac kule u sredini, bi u ovom slučaju bio čovek „iza zavese“ koga niko ne bi video, dok bi on imao uvid u sve radnje jedinki u ćelijama – time bi i celo društvo moglo da bude njegov zatvor.
Osećanje koje sa druge strane nastaje kod zatvorenika, tj. stanovnika ćelija, mora biti strah, osećaj da su konstantno posmatrani, pa čak i paranoja, a ona je osnovna pretpostavka funkcionalnosti takvog zatvora, odnosno samog društva. Smatralo se da takva stalna prismotra deluje kao mehanizam kontrole, preko koga se ugrađuje u psihu zatvorenika svest o stalnom nadzoru.
Ideja Panoptikona materijalizirana je u formu zatvora gde je sada zamenjena fizička sila nad jedinkom, jednostavnim nadgledanjem. Ili prema Dž. Bentamu sada je arhitektura u funkciji moći.
Za M. Fukoa, metafora Panoptikona otvorila je mogućnosti istraživanja odnosa između sistema društvene kontrole kao sredstva za uvođenje discipline i koncepta moći i znanja, jer po njegovom mišljenju moć i znanje potiču od posmatranja drugih. Rezultati nadgledanja su prihvatanje pravila i poslušnost - neka vrsta normalizacije, koje potiču od pretnje nadzora. Odgovarajuće ponašanje postiže se ne kroz totalni nadzor, već putem panoptičkog nadziranja i navođenja populacije da prihvati taj nadzor: “delovanje posmatrača zasniva se na posmatranju i ponašanjima koja tim putem primeti; što više posmatrač posmatra, postaje moćniji. Moć dolazi od znanja koje je akumulirao kroz kružno posmatranje delovanja, pri čemu se znanje i moć međusobno osnažuju”, navodi da dalji razvoj te ideje vodi definisanju ugnjetavanja kao kontrolisane situacije u kojoj samo određena grupa ljudi kontroliše znanje.
Prema M. Fukou tri su načela koja zatvor čine polifunkcionalnim. Prva, političko-moralne prirode oslanja se na pojedinačno osamljivanje i poštovanje vertikalne hijerarhije. Izolacija osuđenika od spoljnog sveta i njihovo međusobno odvajanje, služi individualizaciji kazne, samoća je prvi uslov potpunog potčinjavanja i apsolutne moći. Prisila je osigurana nematerijalnim sredstvima, a pojedinac se osposobljava za korisno i poslušno delovanje uz pomoć odvajanja, okupljanja bez međusobne komunikacije i neprekidnog nadzora. Druga, ekonomične prirode zatvorenika osposobljava na obavezan rad koji je pokretač preobražaja. Sa temeljnom svrhom u redu i pokornosti, pretvaranje zatvorenika u marljivu i aktivnu osobu preobraziće ga da „sa savršenom pravilnošću izvršava svoju ulogu“. Treće načelo je tehničko-medicinske prirode gde je „svakom osuđeniku određena njegova lična kazna“. Pravedno određenje kazne mora varirati ne samo s obzirom na sam čin, već i s obzirom na konkretno odvijanje kazne same. U slučaju popravljanja zatvorenika, izlečenja ili normalizacije njegovog stanja, njegovo zadržavanje u zatvoru je beskorisno, nečovečno prema zatvoreniku, ali i neekonomično za državu.
Nadzor i promatranje, sigurnost i znanje, individualizacija i totaliziranje, izolacija i preglednost bili su mogući iz jednog jedinog središta. Za idejnog tvorca Dž. Bentama, Panoptikon je nacrt savršene disciplinske ustanove, dok za Fukoa ima znatno dublje značenje „da se pokaže kako se može dokinuti zatvorenost disciplina i postići da one na rasprostranjen, mnogostruk, polivalentan način funkcionišu u celom društvenom telu“. Iako zatvorenog tipa panoptički objekat ne isključuje stalno spoljašnje prisustvo. Panoptikon je tako daleko više od tehničkog, arhitektonskog rešenja problema, on ocrtava društvo u celini i nudi se kao rešenje problema celokupnog društva. Radi se o uobličavanju disciplinskog društva, odnosno društva nadzora, u kojem se pojedinac brižljivo proizvodi, u kojem smo svi mi subjekti u Panoptičkom redu stvari. U pogledu podele prostora, Fuko klasifikuje Panoptikon kao utopiju jer se radi o svojevrsnoj ustanovi koja je čvrsto zatvorena u sebe i stoga predstavlja utopiju o savršenom zatočeništvu.
Panoptikon ima funkciju snaženja vlasti, čini je ekonomičnijom i efikasnijom radi jačanja društvenih snaga, povećanja proizvodnje, razvijanja ekonomije, širenja obrazovanja, podizanja nivoa javnog morala jer njegov zadatak je da „povećava, umnožava i snaži“. Tako što će vlast panoptikona neprekidno funkcionisati i što njeno funkcionisanje neće biti ugroženo ni u iznenadnim, diskontinuiranim situacijama ona će i dalje biti produktivna.
M. Fuko nam donosi dva modela sprovođenja vlasti nad ljudima, jedan se tiče „sna o čistoj zajednici“ na primeru vlasti jednog utvrđenog grada koji s kraja XVII veka napada kuga i drugog „sna o savršeno disciplinovanom društvu“ na primeru označavanja i izopštavanja gubavca iz društva. Jasno je da su u pitanju dva različita načina sprovođenja vlasti, koja su se vremenom približili; univerzalnost disciplinske metode omogućava da se protiv gubavca pokrene „dualistički mehanizmi izopštavanja“ i bipolarna podela: lud-nije lud, anormalan-normalan.
U vreme kada Dž. Bentam osmišljava svoj projekat on koristi oba ova, ranije razvijena modela, inkorporirajući ih sada u ravan arhitekture. Razlika između Bentamove ideje i nasilnog sprovođenja vlasti je u samoj primeni discipline. Čelnici grada u kojoj vlada kuga predstavljaju samu vlast koja je vidljiva i koja nametanjem svoje funkcije kontroliše stanovništvo, dok je Panoptikon mehanizam koji poboljšava vršenje vlasti, jer ima široku primenu. Bentam svoj fantastični „utvrđeni grad“ postavlja prema principu da vlast treba da bude „vidljiva i neproverljiva“ gde su u ćelijama svi uvek potpuno vidljivi, a nikada ne vide, a oni iz središnje kule sve vide, ali nikada nisu vidljivi: „da se neprekidno sve vidi i odmah raspoznaje“.
Panoptikon je za Fukoa opšte analitičko uređenje prostora i primenjiv je u svim društvenim institucijama, čime one postaju panoptičke ustanove; u zatvorima, bolnicama, popravnim domovima, radionicama, omogućava nadgledanje, praćenje i zapažanje. Panopitkon postaje univerzalna shema, prikladna u bilo kom slučaju kada društvo ima posla s mnoštvom kojem treba nametnuti neki zadatak ili vladanje i „primenjiva je na sve ustanove u granicama prostora koji nije prevelik i gde pod nadzorom treba držati određeni broj osoba“. U savremenom društvu nadgledanje je postalo sveprisutno. Nadzor je nečujan i stalan, a kontrola je moguća tokom celog dana i iz svih perspektiva. Panoptička shema osigurava red, rad, disciplinu i delotvornost. Ideja i rešenje Panoptikona primenjena je u mnogim savremenim javnim i privatnim prostorima.
Primena Panoptikona se od ustanova širi i na svakodnevni život, čime postaje opšti model socijalnog funkcionisanja. Na kraju, panoptičke ustanove izložene su nadzoru celog društva i javnosti, jer svaki član društva ima mogućnost uvida u to kako funkcionišu škole, zatvori, bolnice i radionice. Stoga nema opasnosti da moć panoptizma degeneriše u tiraniju. Mnogi će autori povući paralele Fukoove misli i savremenog nadziranja prostora grada, polujavnih i javnih. Gradovi se poput Panoptikona mogu promatrati kao „laboratorije moći“. U oba slučaja nadzor povezuje znanje, moć i prostor. U gradovima rutinirano nadziranje čini upotrebu moći instinktivnom; ljudi se kontrolišu, kategoriziraju, disciplinuju i normalizuju bez ikakvog posebnog razloga. S druge strane mnnogi smatraju da Panoptikon nije najbolja metafora savremenog nadzora. Panoptikon reprezentuje moderne ideje nadzora i vezan je uz etos discipline dok u postmodernom društvu moć, kontrola i poredak postaju disperzivniji i fleksibilniji.
Dž. Bentam je kroz Panoptikon na primeru arhitekture, pokazao da je najopasnije a ujedno i najlakše delovati na pojedinca u kolektivu, a i na kolektiv kao i na pojedinca pomoću psiholoških manipulacija. Poenta je da se u zatvorenikovoj svesti indukuje stalan pogled čuvara na njega, čak i ako čuvar nije fizički prisutan u kuli a dejstvo promatranja diskontinuirano. Onaj najviši, najsavršeniji vid vlasti teži da učini nepotrebnim njeno aktuelno izvršenje, gde je Paniptikon Dž. Bentama trebalo da podrži ovu ideju. Zbog toga spoljašnje prisustvo vlasti prestaje da bude neophodno, sto znači da je obezbeđeno automatsko funkcionisanje moći. 
Panoptikon funkcioniše kao određena „laboratorija vlasti“ jer omogućuje eksperimentisanje sa ljudima, modifikovanje ponašanja, usmeravanje i preusmeravanje pojedinca, međutim, istovremeno je i aparat za nadzor vlastitih mehanizama i službenika kojima se onda može suditi i nametati slični metodi. I sam Dž. Bentam, kao jedan od nadzornika sopstvenog Panoptikona ističe da je njegova sudbina povezana sa sudbinama zatvorenika panoptikona, svim mogućim vezama koje je mogao da smisli.
Panoptikon ima i dobre strane: smanjenje grešaka kod postavljanja pojedinačnih dijagnoza kod bolesnika, utvrđivanje sposobnosti i nivoa znanja kod dece bez mogućnosti prepisivanja i varanja, efikasnost radnika... Ali da li izolacija dovodi do boljih rezultata ili do asocijalizacije posmatranog pojedinca? Zavisi od vremenske distance odnosno koliko vremena on provede izopšten. S naučne strane, odvajanje jedinke od grupe povećava uspešnost slamanja njenog duha i volje, daje mogućnost isprobavanja različitih kazni, preusmerava istu po odabranom šablonu, modifikuje joj ponašanje...
Zanimljivo je  kako je Fuko govorio o Panoptikumu, odnosno tornju u središtu zatvora iz kojeg službenici mogu u potpunosti promatrati kriminalce što im pruža ogromnu moć, a takav oblik kontrole i nadzora je smatrao prethodnikom socijalno-naučnih tehnika za prikupljanje informacija o ljudima. Sa Fukoovog gledišta jasno je koliko moći u odnosu na zatvorenike imaju stručnjaci i zatvorsko osoblje. Proces individualizacije koji započinje prikupljanjem podataka o svakom zatvoreniku trebao bi se nastaviti i tokom celokupnog vremena izvršavanja kazne na način da se zatvorenicima organizuje program aktivnosti koji uključuje rad i ostale načine provođenja vremena, te da stručno osoblje svakodnevno kroz razgovore i razne programe radi na njihovoj resocijalizaciji, što je ključno za svrhu zatvorske kazne. Fuko je oblik kažnjavanja opisao kroz tri osnovna elementa koje on naziva instrumentima disciplinske moći. To su hijerarhijsko promatranje odnosno, sposobnost službenika da inspekcijama kontrolišu zatvorenike,  zatim izricanje kazni, tj. kažnjavanje onih koji krše norme, i na kraju ispitivanje, odnosno posmatranje zatvorenika kako bi se donele prosude o njima. Fuko je imao negativan stav prema takvom obliku disciplinovanja i smatrao je kako se kriminal ne rađa kao posledica isključivanja iz društva, već uključivanjem u njega, nadzorom i disciplinovanjem, te da se disciplinski sadržaj širi čitavim društvom, ali se može reći kako se institucija zatvora i danas temelji na takvim načelima.
Kаko stvаri stoje u praksi? Dа li zаtvor zаistа vrаćа “popravljene” prestupnike nаzаd u društvo? Fuko misli dа to nije tаko. Zаtvor ne poprаvljа, već združuje kriminаlce sа njimа sličnim, rаzvrstаvа ih, prаvi dosije, obeležаvа ih kаo prestupnike i nа krаju ih vrаćа, ne nаzаd u “normаlno” društvo, već nаzаd nа društvenu mаrginu odаkle su došli. Tаmo služe kаo element u zаčаrаnom krugu policijа zаtvor prestupništvo. Fuko nа ovo gledа kаo nа porаz prаvne, аli uspeh disciplinske moći. Prestupnici se nаdziru i u zаtvoru i vаn njegа.


Bentam je postavio načelo prema kome moć treba da bude vidljiva i neproverljiva. Prema Fukou, ovo načelo je trebalo da automatizuje i dezindividualizuje vlast. Bentamova utopija sada je pretočena u internet koji više nije oličen u jednoj osobi, nego je smišljeno raspoređen na mnoga tela i zatvorene zajednice na koje je Fuko ukazao sedamdesetih godina, odnosno sadržan je u aparaturi čiji unutrašnji mehanizmi proizvode zatvoreni sistem u koji se love jedinke.[4] Ipak internet se pre može sagledavati kao kvazipanoptikon jer njegova prva funkcija promatranja je vrlo diskutabilna: niko ne može da vidi nikoga, a svi mogu da vide sve ali samo same predstave o drugima, ne i jedinke same kao uvećane reprodukcije u odnosu na originalu sliku.
Fuko zastupa tezu da su zatvori poslužili kao laboratorija za kreiranje disciplinske moći, koja se ispostavlja kao način vršenja vlasti u moderno doba. Moglo bi se reći da je u pitanju čitav niz postupaka kojima se zaobilazi i potčinjava oficijelno vladajuća moć prava i zakona, sa svrhom da se poboljša performativnost impersonalnog aparata vlasti.
Iz jednog fiktivnog odnosa mehanički se rađa stvarna potčinjenost, tako da nije potrebno pribeći sredstvima sile da bi se osuđenik prinudio na dobro ponašanje, ludak na krotkost, radnik na posao, đak na marljivost, bolesnik na poštovanje lekarskih propisa... Panoptikon treba razumeti kao obrazac dejstva vlasti koji je najšire primenjiv, kao način da se utvrde odnosi moći u svakodnevnom životu.
Dok je za Bentama bio tek projekat, za Fukoa je panoptikon realnost modernog sveta, mehanizam koji diskretnim prosleđivanjem moći gotovo puna dva veka fabrikuje disciplinske jedinke. Ali zašto onda današnji zatvor, u kome je panoptički obrazac najuočljiviji, „liči na fabrike, škole, kasarne, bolnice, koje pak sve lice na zatvore“? Fuko, naprotiv, misli da na terenu stvari stoje sasvim drugačije. Prvo, lice sa kojim zatvor posluje nije prekršilac zakona nego prestupnik, osoba čija je karakterizacija određena biografijom, a ne počinjenim krivičnim delom. 
Tu snažnu metaforu Panoptikona koristili su i savremeni društveni kritičari koji tvrde da je današnja tehnologija omogućila često neprimetnu (ili nevidljivu) upotrebu panoptičkih struktura kroz čitavo društvo. Video nadzor (CCTV sistem) na javnim mestima primer je tehnologije koja je u svakodnevni život stanovništva uperila pogled superiornog lica. [5]
Sledeći takvu liniju rasuđivanja, krucijalno je postaviti sledeća pitanja - kako se angažovati protiv snaga kojom bi se “stvorio otpor protiv sveprisustva sve agresivnijeg elektronskog društva koje pokušava da upravlja svim informacijama do kojih dolazi i koje sakuplja? Gde možemo povući granicu između bezbednosti i slobode, naročito kada su moderne tehnike nadzora sve prisutnije na otvorenim prostorima urbanih sredina da bi se ušlo u trag pojedincima koji se kreću i da bi se kontrolisalo ili modifikovalo ponašanje?“[6] Kako danas iskoristiti Fukoov panoptikom?





[1] M. Fuko, Nadzirati i kažnjavati: nastanak zatvora, prev. Ana A. Jovanović, Izdavačka knjižarnica Z. Stojanovića, Sremski Karlovci 1997, 190-220.
[2] Dž. Bentam je ovaj model objavio u Dublinu 1791. godine pod naslovom Panopticon, or the Inspection-House
[3] Dž. Bentam je u prvoj verziji Panoptikona zamislio i akustičku kontrolu između ostalog i prisluškivanje zatvorenika, preko cevi koje bi se protezale duž ćelija ka glavnom tornju. Kako bi se time omogućila interakcija između osuđenika, ali i njihovo prisluškivanje nadzornika, tu zamisao je ubrzo napustio.
[4] T. Brignall III, The New Panopticon- The Internet Viewed as a Structure of Social Control, Theory & Science, Tennessee Tech University 2002.
[5] S. Mills kao viziju Panoptikona u XXI veku navodi CCTV kojima se nadgledaju gradska središta i ulice: S. Mills, Michel Foucault, Routledge Critical Thinkers, London 2003, 45-46.
[6]Can we mobilize counter-power to form a resistance…” u: Moya K. Mason, Foucault and His Panopticon, http://www.moyak.com/papers/michel-foucault-power.html
 pristup: 22. avgust 2014.

 

 


Post Comment

уторак, 21. април 2015.

The most dangerous game by Connell

The novel “The most dangerous game” by Richard Connell stimulates its readers for the new attitudes towards humanity and people in general that seek for a picture of a reality but instead encounter to a huge aquarium with many piranhas inside. 

In addition, while reading this novel any bookworm will fell as hunted by the novel. And when he come back to reality he will conclude the same as author resolved a hundred years ago: people can be transformed, people can change their characters, becoming better or worse, more or less evil persons. But there are not people who are always bad, always hunters or always good persons. There is a life which could transform the man. 

Wild animals are often beyond man's actions. Wild animals are hunting for basic existence in order to survive: for food, to protect their cubs... They defend their territory and often in the groups secure themselves from other enemies. Even piranhas do not kill on a whim, just differently perceive the threat from the enemy. 

On the other hand, as described in the novel, human consciousness is vulnerable to the transformations - as the people actually spend their whole lives playing instead of surviving. This game sometimes is in the favor of men, when they are the ones who are hunting, but sometimes is the benefit of those who are hunted. 

As people represent the highest beings, their role of predators is reflected in their superiority over the rest of the living world. Although many studies confirm that humans are at “the top of the food chain”, it turns out we are actually somewhere in the middle. 
On the other hand, human superiority is reflected not by the place that man occupies in the food chain, but in his need to demonstrate his invincibility using various "sports" games in which animals are executed. 

The only way to understand the paradox of a sports’ hunting, where men hunt for their own fun, gaining trophies and hardening of their status in the society is to give them the chance to be hunted. As the main protagonist of this novel, was the case of the same most dangerous game, he certainly felt even for a moment as the animals in the same situation. And he could understand how animals suffered until he acquires the points which are described in many books and make him famous in “best hunters of the world”. Yet, this does not mean that this situation in which he found himself hunted by equally superior man, made him wise up and change his attitude.
 
People perceive their existence on earth as the most important position on the top compared to the entire flora and fauna. Even man does not stop there. He leads the war and try to tame the nature, changing her primary role. In the end, man will spend his whole life playing different games rather than surviving. But because of transformation of a person's character man will not always be in a position to realize that he overdid it.

Post Comment

недеља, 11. јануар 2015.

What is Art and Why Should We Protect and Preserve It?


Art is about giving and sharing all powerful manifestations of our deepest expressions. It is the
creation of the highest inner sentiment transported to the reality as the total theater. In order to respect all its protagonist and receptors we are obligated to preserve all this appearances inherited from the past that will affect in the future.

Through the art you can find the unlimited number of answers that testify about human presence built on mysterious idea of the beauty. In accordance to keep our collective memory in life by preserving art and artifacts we are able to recognize the image of ourselves. Therefore, all of the visual phenomena are focused on complementation and confirmation of our material and physical existence on the earth.

Humanistic side of our personality does not allow us to keep our knowledge demotes. In order to have progressive knowledge with its exactness it must be helped by objects.

Those exact testimonies are entrusted to the variety of cultural heritage institutions whose mission is to present, preserve and mark objects’ time and place in the unique continuum of human evolution.

Necessity to keep things from oblivion implies that we should care about them by established polices and rules, based on holistic approach to the subject. As long as we keep our tangible and intangible testimonials in life - as long as healthy, expedient and influential they could be, further we will keep the memory of our existence.

Post Comment